Bộ NN-MT đang đẩy nhanh hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc nông sản, với những kết quả thí điểm tích cực và lộ trình rõ ràng hướng tới vận hành chính thức.
Sáng 28/5, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung chủ trì cuộc họp đánh giá tiến độ triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản. Cuộc họp ghi nhận nhiều kết quả đáng khích lệ từ giai đoạn thí điểm, đồng thời xác định rõ các nhiệm vụ cần hoàn thiện trong thời gian còn lại.
Thí điểm nhằm hoàn thiện quy trình trước khi nhân rộng
Ông Nguyễn Văn Long, Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ cho biết, giai đoạn thí điểm truy xuất nguồn gốc, kể cả với các lô sầu riêng xuất khẩu quy mô lớn sang Trung Quốc, đang cho thấy những tín hiệu tích cực. Đây là giai đoạn vừa triển khai vừa rút kinh nghiệm có chủ đích, nhằm hoàn thiện quy trình, hạ tầng kỹ thuật và cơ chế phối hợp trước khi nhân rộng.
Bộ đã ban hành Công văn 3226 ngày 3/4 vừa qua, hướng dẫn triển khai truy xuất nguồn gốc sầu riêng và tổ chức nhiều đợt tập huấn tại Đồng Tháp và Đắk Lắk, thu hút hơn 600 đại biểu từ các sở, ngành, doanh nghiệp và người sản xuất. Đến nay, 16 doanh nghiệp đã đăng ký tham gia thí điểm theo Quyết định 5272/QĐ-BNNMT, trong đó hai đơn vị được hỗ trợ trực tiếp theo hình thức “cầm tay chỉ việc” để triển khai đầy đủ quy trình.
Sau đó, ngày 23/5 , Bộ cũng gửi công hàm tới Tổng cục Hải quan Trung Quốc thông báo về hệ thống truy xuất nguồn gốc của Việt Nam, mẫu tem truy xuất và danh sách mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, phòng xét nghiệm phục vụ xuất khẩu sầu riêng. Đây là bước đi thể hiện sự chủ động hội nhập và minh bạch hóa chuỗi cung ứng với đối tác lớn nhất. Trước đó, hai container sầu riêng đã được xuất khẩu thí điểm thành công qua cửa khẩu Hữu Nghị bằng tem truy xuất điện tử, kiểm chứng toàn bộ quy trình vận hành thực tế.
Tính đến nay, hệ thống đã cập nhật khoảng 18.000 sản phẩm thuộc 112 nhóm sản phẩm của 26/34 tỉnh, thành phố, với 919 lô hàng, 547 nông hộ, 255 vùng trồng và 149 doanh nghiệp tham gia – con số phản ánh độ phủ ngày càng mở rộng trong thời gian ngắn. Ngoài sầu riêng, Bộ đang song song triển khai truy xuất nguồn gốc đối với lúa gạo, thịt, trứng, sữa, chè, trái cây và thủy sản.
Ông Long chia sẻ bài học quan trọng nhất từ thí điểm là cần chuyển hóa quy định thành quy trình thực tế với sự tham gia đầy đủ của tất cả các bên trong chuỗi, từ doanh nghiệp xuất khẩu, địa phương, đơn vị công nghệ đến người sản xuất.
Ông Nguyễn Bảo Trung, Phó Cục trưởng Cục Chuyển đổi số cho biết, Cục đã chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật sẵn sàng phục vụ triển khai trong năm 2026. Hai hệ thống do doanh nghiệp Netacom và CheckVN phát triển đã trải qua đánh giá an toàn thông tin nghiêm ngặt, được yêu cầu rà soát và khắc phục trước khi chuyển về vận hành tập trung tại Cục, đảm bảo quản lý chặt chẽ chất lượng hệ thống, đặt an toàn thông tin lên hàng đầu.
Theo ông Trung, kinh nghiệm từ thí điểm sầu riêng đã giúp xác định rõ một nguyên tắc vận hành quan trọng: mỗi chủ thể trong chuỗi, từ vùng nguyên liệu, thương lái, cơ sở đóng gói đến doanh nghiệp xuất khẩu, chịu trách nhiệm với phần dữ liệu của mình. Cách tiếp cận phân tầng trách nhiệm này vừa thực tế, vừa bảo đảm tính xác thực của thông tin truy xuất. Cục Chuyển đổi số cũng đã phối hợp xây dựng kiến trúc tổng thể và đang hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật về kết nối dữ liệu giữa phần mềm doanh nghiệp với hệ thống dùng chung của Bộ.
Hệ thống truy xuất nguồn gốc không phải rào cản hành chính
Đại diện Công ty Netacom cho biết doanh nghiệp đang phát triển hệ thống hoàn chỉnh mới, tích hợp đầy đủ quy trình nghiệp vụ, tiêu chuẩn kỹ thuật và khả năng kết nối dữ liệu theo định hướng của Bộ. Hệ thống dự kiến kết nối với 7 cơ sở dữ liệu của Bộ, bao gồm mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, cơ sở chăn nuôi, cơ sở chế biến thủy sản và các dữ liệu quản lý chuyên ngành – toàn bộ vận hành trên hạ tầng của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, bảo đảm tính tập trung và an toàn dữ liệu. Netacom cũng kiến nghị Bộ sớm ban hành tiêu chí kỹ thuật đối với các doanh nghiệp cung cấp giải pháp TXNG, nhằm tạo sân chơi minh bạch, chuẩn hóa chất lượng cho toàn thị trường.
Kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Hoàng Trung ghi nhận hạ tầng kỹ thuật đã sẵn sàng ở mức cơ bản để tiếp nhận và vận hành hệ thống truy xuất nguồn gốc. Thứ trưởng chỉ đạo tập trung vào những phần có thể kích hoạt ngay, tạo ra sản phẩm cụ thể, vận hành được từ ngày 1/7 theo Quyết định 25 của Bộ về kế hoạch triển khai truy xuất nguồn gốc nông, lâm, thủy sản.
“Đây là nhiệm vụ phải làm, quan trọng là phải có sản phẩm cụ thể, bảo đảm an toàn thông tin, kết nối được và từng bước hoàn thiện trong quá trình triển khai”, Thứ trưởng nhấn mạnh.
Thứ trưởng yêu cầu ưu tiên đánh giá lại và tận dụng các hệ thống đã triển khai thực tế thay vì làm lại từ đầu, đồng thời đẩy nhanh kiểm thử an toàn thông tin. Mỗi lĩnh vực sẽ chọn từ một đến ba sản phẩm trọng điểm để xây dựng mô hình thí điểm, tận dụng doanh nghiệp và hạ tầng hiện có.
Thứ trưởng đặc biệt lưu ý hệ thống truy xuất nguồn gốc là công cụ quản lý nhằm minh bạch hóa thông tin và nâng cao chất lượng quản lý nhà nước, không phải rào cản hành chính hay điều kiện bắt buộc mới đối với doanh nghiệp xuất khẩu.
Trong thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo thông tư về truy xuất nguồn gốc nông sản, phối hợp với Bộ Công an xây dựng nghị định liên quan, đồng thời mở rộng thí điểm sang các ngành hàng chủ lực – xây dựng từng viên gạch vững chắc cho hệ thống minh bạch hóa chuỗi cung ứng nông sản Việt Nam trong dài hạn.
nongnghiepmoitruong.vn