Trăn trở của những làng chài: [Bài 1] Canh con nước ra khơi

Sau những ngày biển động, bà con ngư dân các thôn ở xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị như không thể tin vào mắt mình khi thấy con “đê cát” sừng sững chắn mất cửa sông Lý Hòa. Chẳng phải lần đầu xuất hiện, bồi lấp cửa sông nơi đây cứ lặp đi lặp lại nhiều năm…

Cửa sông vừa thông lại bị lấp cạn 

Cửa sông Lý Hòa bị chắn ngang làm hàng trăm tàu thuyền của ngư dân bị mắc kẹt không thể vươn khơi. Bà con cũng hy vọng một ngày biển động, nước từ thượng nguồn đổ về có thể “xé” tan con đập tạo luồng lạch giải phóng tàu thuyền. Thế nhưng sau cả tháng ngóng chờ, chẳng có “phép màu” xảy ra.

Sau khi báo cáo các cơ quan chức năng và UBND tỉnh Quảng Trị, chính quyền xã Đông Trạch đã triển khai phương án đào lạch “cắt” qua “đê cát”, mở lối cho tàu thuyền của ngư dân ra khơi, với tổng chi phí gần 1 tỷ đồng từ nguồn ngân sách do địa phương bố trí và hỗ trợ của UBND tỉnh. Sau gần tháng thi công, tuyến lạch xuyên qua “đê cát” dài, rộng và có chiều sâu gần 4 m đã hình thành trong niềm vui của bà con ngư dân.

Thế nhưng, chỉ trong khoảng một tháng sau ngày cửa sông Lý Hòa được khơi thông thì cửa lạch này lại bị bồi lấp trở lại. Bởi những đợt sóng vẫn đẩy cát đùn lên dù không phải là mùa gió chướng.

Chung cảnh ngộ, cửa sông Dinh (xã Nam Trạch, Quảng Trị), cũng bị sóng biển đẩy cát lên chặn lối. Tàu thuyền của ngư dân trong vùng không thể vươn khơi…

Ông Ngô Xuân Lịch (ngư dân thôn Nhân Quang, xã Nam Trạch), cho hay từ cuối năm 2025, cửa lạch sông Dinh đã bị hiện tượng bồi lấp khá nghiêm trọng.

Những năm trước đây, hiện tượng này cũng đã xảy ra nhưng nhẹ hơn, tàu thuyền vẫn có thể ra vào được, sau đó nước sông cũng tự “xói” và xóa đi phần bồi lấp. Nhưng đến đầu năm nay thì chuyện đã khác hẳn. Chỉ sau mấy ngày biển động, người dân làng chài hốt hoảng khi chứng kiến “đê cát” dài cả trăm mét chặn lối, tạo nên con lạch nhỏ chạy theo hướng bắc và dần khép lại. Ở đoạn cuối lạch cát lấp cạn, người dân có thể lội bộ qua lại khá dễ dàng.

“Đến nay thì việc bồi lấp quá nghiêm trọng rồi. Tuyến đê cát sừng sững quây sông Dinh lại như một âu thuyền mà trong đó tàu thuyền của ngư dân mắc kẹt, mỗi lần ra vào như “đánh vật” với sóng biển”, ông Lịch chia sẻ.

Canh nước, “vác” thuyền ra biển

Trước khi cửa sông Dinh cạn đáy, những chủ tàu có công suất lớn đã vượt cạn để vào neo đậu ở cửa sông Nhật Lệ hay các khu neo đậu để dễ dàng ra khơi. Những chủ tàu nhỏ thì vẫn cố neo tại bến và hy vọng cửa sông không bị cạn thêm. Nhưng diễn biến bất ngờ là cửa sông Dinh bị lấp cạn, nước chỉ còn ở mức dưới đầu gối người lớn thì việc đưa tàu thuyền ra khơi “khó hơn lên giời!”.

Tàu thuyền mắc cạn, ông Ngô Xuân Lịch, ông Nguyễn Văn Lâm và hàng trăm ngư dân các thôn Nhân Bắc, Nhân Nam, Nam Quang, Nhân Trạch (xã Nam Trạch) đứng ngồi không yên. Mỗi ngày, bà con thay nhau canh con nước, chờ khi triều biển lên cao, nước tại cửa sông cũng dâng lên gần mét. “Khi đó, bà con hò nhau tấp nập đưa thuyền vượt cạn ra biển”, ông Lịch nói.

Ông Nguyễn Văn Lâm là người tích cực động viên ngư dân kiên trì theo dõi thủy triều, hỗ trợ nhau đưa tàu thuyền vượt cạn ra khơi. Ông kể, có giai đoạn từ nửa đêm đến khoảng 3 giờ sáng là thủy triều lên. Ngư dân phải túc trực đưa tàu thuyền ra cửa chờ thời cơ để thoát hiểm. “Phải tìm chỗ sâu nhất để trườn qua hoặc huy động thêm nhân lực, phương tiện hỗ trợ kéo, đẩy để đưa thuyền ra phía biển. Nếu không may vướng phải chỗ nước nông thì mọi người phải xúm vào vác tàu ra. Có nhiều chiếc qua được nhưng cũng có những thuyền bị mắc cạn”, anh Lâm nói.

Trong những lần vượt cạn không phải ai cũng gặp may. Như tàu của anh Lâm cũng có mấy lần bị mắc bãi cạn ở cửa sông, dù chân vịt quay tít quậy cát ở cuối đuôi tàu. Trong khi đó, sóng từ phía biển đánh vào dồn dập và có phần dữ hơn ở cửa sông. Thấy không an toàn, anh Lâm đành phải cho tàu quay lại.

Cũng đã có những trường hợp tàu thuyền hư hỏng do bị sóng lớn đánh mạnh khi mắc cạn, mất ngư lưới cụ. Đó là trường hợp tàu ông Nguyễn Khuyên, trong chuyến vượt cạn đã gặp chuyện không may. Khi chưa qua được cửa sông thì tàu của ông bị mắc cạn. Thông thường khi triều cường dâng thì sẽ kèm theo sóng lớn. Dù đã cố gắng vận hành hết công suất, kéo lái tàu lách sóng và cố trườn qua bãi cạn nhưng tàu ông Khuyên bị mấy con sóng lớn đánh liên tục nên bị nghiêng và chìm. Những người đi trên tàu đều được cứu hộ vào bờ an toàn, nhưng toàn bộ lưới cụ bị cuốn trôi, hư hỏng.

Trên cửa lạch đào thông cửa sông Lý Hòa, tàu thuyền ra vào nhộn nhịp chỉ được thời gian ngắn. Sóng biển đánh vào, đưa cát bồi lấp khiến cửa lạch cạn dần. Theo ông Hồ Đăng Tiến (ngư dân xã Đông Trạch), thì việc đưa tàu qua lạch ra biển cũng khó khăn và gặp nhiều rủi ro. “Đáy cửa lạch nhiều chỗ nông sâu khác nhau và thay đổi từng ngày. Vì vậy, ngư dân chúng tôi khi chọn được thời điểm thủy triều lên cao thì mới có thể cho tàu vượt cạn. Khi đó phải có nhiều người phối hợp. Có người lội nước đi trước dò luồng. Người đứng ở mũi tàu dùng sào chọc dò thêm. Lái tàu phải có kinh nghiệm vừa kéo ga vừa bẻ lái cho tàu lượn theo lạch nước. Chỉ sơ sẩy một chút là tàu ục luôn vào chỗ cát nông mắc cạn”, ông Tiến cho biết thêm.

Cũng theo nhiều ngư dân, việc cho tàu vượt cạn cũng thật xót lòng. Suôn sẻ thì may mắn, nếu không cứ kéo hết ga, máy gầm lên, cả con tàu rung bần bật khó nhọc trườn qua bãi cát. “Nhưng khi đó, lòng dạ xót lắm. Con tàu như vậy là ảnh hưởng lớn đến tuổi thọ, sức bền tàu. Phần sóng đập, phần mắc cạn làm “rạc” thân tàu, có khi bị mắc quá cạn còn làm cong vênh, thậm chí gãy cả chân vịt cũng tốn tiền lớn để sửa chữa đó chớ”, ông Tiến nói như than thở thay cho con tàu.

Ông Võ Hải Quân, Chủ tịch UBND xã Đông Trạch: “Cửa sông Lý Hòa bị chặn lối làm ảnh hưởng đến đời sống của nhân dân 8 thôn của xã có nghề khai thác biển. Hiện, “đê cát” do sóng biển tạo nên đã kéo dài gần 1 km và có chiều rộng hơn 300 m và đang có chiều hướng cát bồi lấp vào ngày càng nhiều hơn. Tại địa phương đã có gần 400 phương tiện đánh bắt gần bờ của bà con ngư dân đang mắc cạn. Đời sống của bà con đang gặp khó khăn và các dịch vụ hậu cần cũng đang phải tạm dừng lại”.